Een confronterend gesprek – nabeschouwing (slot)

Slot

Zo hoop ik dat deze nabeschouwing een voorbeschouwing wordt. Om aan de slag te gaan, door eerst samen te oefenen om stil te staan. Nog een paar afrondende opmerkingen.

(a)

Ik ben net begonnen in een boek met de prachtige titel Als God renoveert, van fr. James Mallon. Bezinning op de kerk in het Westen, maar dan vanuit rooms katholieke hoek! Als je door de katholieke ‘software’ en ‘operating system’ heen leest, ontdek je dat de katholieke kerk met dezelfde problemen op het vlak van ‘hardware’ worstelt! Een citaat uit hoofdstuk 3 met de sprekende titel ‘Huis van pijn’:

“Als iemand aan diep geheugenverlies lijdt, heeft dit verlies van identiteit altijd consequenties. Het besef van dit identiteitsverlies roept een ervaring van pijn op. Dit geldt ook binnen de Kerk… Als we in verwarring verkeren over onze diepste identiteit, zal er pijn zijn: institutionele pijn, en pijn bij de individuele leden. Om de kerk te kunnen herbouwen, moet zij eerst worden geheeld. De eerste stap naar genezing is erkenning van de pijn… Toegeven dat je pijn hebt is geen loze exercitie, of nog erger, een teken van gebrek aan discipline en spirituele ruggengraat. Integendeel, het heeft diepe Bijbelse wortels in de traditie van de klaagliederen.” (pg. 51-52)

Het is aangrijpend hoe Mallon dat verder uittekent in dit hoofdstuk. Sluit volgens mij aan bij mijn constatering om ‘dat pijnlijke gegeven voluit te omarmen’. Ook al heb ik dit boek nog niet uit, het lijkt me een goede leestip!

(b)

Er zit ook een andere kant aan de medaille. Ik geef hier alle aandacht aan de krimpende kerk in het Westen, waar alle traditionele kerken niet omheen kunnen. Tegelijk is er een boeiende andere ontwikkeling gaande in het Westen, ook in Nederland. Dat is de groei van migranten-christenen die hier komen. Die zet God zelf naast ons! Het geeft geweldige uitdagingen om te werken aan Paulus’ grootse visie van een interculturele kerk in Efeze 2: joodse christenen en heiden-christenen samen lichaam van Christus, waarin Christus de vrede is, die de muur van vijandschap heeft afgebroken. Zo zal de wijsheid van God door de kerkgemeenschap bekend worden (Efeze 3:10). Ik ben ervan overtuigd, dat hier een belangrijk front ligt voor de kerk, die zich wil geven aan Gods werk in Nederland.

(c)

Tot slot, deze hele serie blogs is een onderdeel van een groter project waar ik mee bezig ben. Dat heeft al geleid tot de serie Gods Grond en Gods Gezicht. Nu kom ik dichterbij de derde serie: Gods Genade. Daarin speelt de kerk, die luistert naar God, en inoefent om lichaam van Christus te zijn, een bepalende rol.

Een confronterend gesprek – nabeschouwing (4)

Uitwerking

De verleiding is groot om met ‘oplossingen’ te komen. We willen graag wat doen en het gevoel hebben dat we aan de weg aan het timmeren zijn. Zoals iemand reageerde op dat gesprek van die vijf schrijvers: “De oplossing ontbreekt… is dit niet te makkelijk vanaf de zijlijn roepen dat het niet goed gaat?” Toch blijf ik bij mijn opmerking uit het begin: “we kunnen er alleen maar ons voordeel mee doen, door dat pijnlijke gegeven voluit te omarmen”. In de pijn gaan staan, eerlijk onder ogen zien, met lege handen voor God gaan staan. Om met de woorden van Alan R. te spreken: “Het is toch alleen maar heilzaam, als het de Geest is die de kerken zo verstoord en oproept om onze gerichtheid te veranderen?”

Dus ga eerst maar ’s met elkaar proberen goed in beeld te brengen waar de zorgen zitten in je gemeente. Vind het goede niveau (de laag van hardware) en kijk naar elkaar en elkaars hart. Dat is al een hele kunst! Probeer maar ’s tot een breed gedragen erkenning te komen dat het ons door de vingers glipt. Waarom zou een kerkenraad juist daarin niet de gemeente voorgaan, door zelf haar verlegenheid, zonder enige toedekking, hardop uit te spreken? Zoeken naar vormen hoe je daarin samen voor God kan gaan staan. Zoeken naar oprechte, hart-elijke verootmoediging. Laat je daarin helpen, door een langer durend gemeentetraject te maken rond het boek Klaagliederen. Alle opsmuk eraf gepoetst. Pijnlijk, confronterend, maar zo louterend! En kruip daarna met elkaar diepgaand door het bijbelboek Efeze heen, om de ‘nieuwe verbeelding’ te pakken te krijgen die Paulus uittekent. Al biddend dat Gods Geest daardoor heen een ‘samen’ laat groeien.

Laat de eerlijke vragen dan maar opkomen, leg ze maar op tafel. Kan dat eigenlijk nog wel, lichaam van Christus zijn in grote (volks)kerken? Kan je daar echt werken aan een sterke harts-overtuiging bij elkaar? Wordt dat niet steeds weer afgeremd door een bepaalde vrijblijvendheid? Wat is in het belang van de gemeente: dat de orde niet te veel verstoord wordt? Of dat de gemeente meer naar haar hoofd Christus toegroeit? Als we iets met elkaar te pakken krijgen van Gods bedoeling met ons samen als gemeente, durven we dan ook eerlijk te kijken naar de ‘operating system’? Is dat nog dienstbaar aan die nieuwe verbeelding van kerk-zijn? En wat betekent dat voor hoe we de kerkdiensten vormgeven? Alles eerlijk willen doorlichten, omdat we gegrepen zijn door Christus en tot op het bot “iedere gedachte willen krijgsgevangene maken om haar aan Christus te onderwerpen” (2 Korinte 10:5).

Hier ligt mijn drive, hier zie ik mijn roeping liggen. Ik heb het zo voor mezelf verwoord: “Mijn passie is om de kerk, als lichaam van Christus, te begeleiden in een leerproces, waarin ze zich bewust wordt van haar roeping en dat door vertaalt naar betrokkenheid in de wereld om haar heen, waar Jezus zijn lichaam plaatst.” 

Slot

Zo hoop ik dat deze nabeschouwing een voorbeschouwing wordt…

— wordt vervolgd —

Een confronterend gesprek – nabeschouwing (3)

Hardware

Het is op dit diepste niveau waar we zorgvuldig en eerlijk bezig moeten gaan. Het is deze bodemlaag, waar we in moeten gaan staan om het pijnlijke gegeven van krimp te kunnen omarmen. Het is deze fundering die opengebroken moet worden en op een nieuwe manier gelegd moet worden, waarna je een passende ‘operating system’ en ‘software’ erop kan laten draaien.

Misschien zouden we in plaats van ‘hardware’ moeten zeggen ‘harTware’.

  • De kerk bestaat uit mensen, en het begint met het hart van mensen. Zeg maar de binnenkant. Te vaak krijg ik de indruk dat er gedacht wordt: als het kerkordelijk goed op orde is, dan zit het aan de binnenkant ook wel goed. Terwijl er ondertussen een enorme kaalslag en uitholling gaande is! De vijf schrijvers weten dat goed aan te wijzen. Alan R. zegt: “God is er nog steeds, en moedigt ons aan vanaf de zijlijn, terwijl wij hard bezig zijn met onze eigen agenda’s… We geloven misschien wel dat we Gods volk zijn, maar we denken heel gemakkelijk dat we kunnen leven zonder God, en dat wij onze kerken moeten redden.” Dit gaat over onze harts-gesteldheid voor God. Hier heeft het individualisme ons stevig in de klem. Zoals Mark zegt: “Is dit eigenlijk niet anders dan onze grote ‘ik’ laten sterven en God weer op de troon laten van onze levens?”
  • Die mensen samen als kerk vormen een ‘systeem’. Relaties die elkaar beïnvloeden (positief of negatief). We zijn geen individuen met elkaar, maar een lichaam. Notabene bedoeld als ‘lichaam van Christus’! Hier komen we op de bodem en kunnen we sleutels vinden voor een weg vooruit. Zoals de schrijvers het hebben over een ‘nieuwe verbeelding’ die nodig is. “De gemeente weer gaan zien als nieuwe schepping van de Geest,” zegt Bryan. “De gemeente is zo een getuigenis van Gods regering in de wereld.” Alan zegt het treffend: “Middenin de afbraak die bezig is, roept de Geest de kerk tot een nieuwe manier van zijn… Het spannende zit voor mij hierin, dat we dan niet moeten terugvallen in druk bezig zijn met de kerk. De kerk moet meer van zichzelf af gaan kijken en zoeken waar God haar roept in zijn wereld. Daar is God allang bezig, voor de kerk uit. Wil de kerk in dat grootse reddend werk van God teken zijn, getuigen, instrument en voorproefje van waar God op uit is met de hele schepping?”

De harTware: mensen aan wie te zien is dat ze door Jezus Christus gegrepen zijn. Samen inoefenen om lichaam van Christus te zijn. Een gemeenschap, waar zichtbaar is dat Jezus Christus regeert.

Uitwerking

De verleiding is groot om met ‘oplossingen’ te komen…

— wordt vervolgd —

Een confronterend gesprek – nabeschouwing (2)

Op welk niveau

Om dat pijnlijke gegeven voluit te omarmen, lijkt het me goed om nog wat preciezer te ontleden op welk niveau de echte problemen zitten. Ik gebruik daarvoor het beeld van een computer die problemen heeft.

  1. Wanneer mijn emailprogramma niet goed werkt op mijn computer, kan het goed zijn om de software van dat programma te verwijderen en daarna opnieuw te installeren. Het zou goed kunnen, dat m’n email daarna weer goed functioneert en ik verder kan.
  2. Maar wat als het probleem dieper zit? Stel dat ik een probleem heb met mijn ‘Operating System’ (OS). Dan hebben we het over Windows, of Android, of iOS, waardoor de computer kan draaien. Als het probleem op dit niveau zit, kan ik mijn emailsoftware vervangen wat ik wil, maar het lost het probleem niet op! Ik moet dan gaan sleutelen aan mijn OS om de computer weer gezond te laten functioneren.
  3. Het probleem zou ook nog een laagje dieper kunnen zitten: de hardware van de computer vertoont gebreken. Pas deed mijn scherm het niet meer, omdat een of andere soldeerverbinding van de grafische kaart stuk was. Het had geen zin om m’n emailsoftware te vervangen. Het werkte ook niks uit om mijn iOS opnieuw te installeren. Ik moest de computer laten behandelen op het diepste niveau: de hardware. Toen dat gebeurd was, deed m’n OS en email het weer zonder problemen!

Het probleem kon goed aangepakt worden, door eerst scherp te krijgen op welk niveau de manco’s zaten.

 

Het is een wat technisch beeld, maar het kan wel helpen om ook in de krimpende kerken te zoeken naar de goede laag waarop de echte problemen zitten.

  1. Als ik om me heen kijk, krijg ik de indruk dat er vaak op software-niveau een oplossing wordt gezocht: nieuwe vormen in de kerkdiensten, verschillende vormen naast elkaar laten gebeuren, zodat er voor ieder wat is. Volgens mij is het dit niveau wat Bryan bedoeld, als hij vertelt wat er in elk geval níet nodig is: “De oplossing zit niet in het veranderen van saaie liturgieën, ondoorgrondelijke preken en stoffige orgelmuziek.” Dan ben je bezig met de ‘software’ van de kerk, terwijl het probleem echt een laagje dieper zit!
  2. Ook lijkt het erop dat veel oplossingen gezocht worden op het vlak van het ‘Operating System’. Zeg maar de organisatie van de kerk. Te denken valt aan een nieuwe bestuursstructuur. Waardoor alles hopelijk meer afgestemd en geolied zou gaan lopen in de gemeente. Het gaat over dit niveau als Alan R. zegt: “Wat je zoveel ziet gebeuren is dat kerken de problemen proberen te ‘fixen’ met strategische plannen, nieuwe technieken en verbeterde programma’s.”

Al die gedrevenheid en pogingen op het niveau van software en OS geven wel aan dat het kennelijk niet goed zit in de kerk. Tegelijk blijven ze te veel aan de oppervlakte opereren. Ik herken mij sterk in de woorden: “Honderd duizenden verlaten hun kerken en zijn moe van alle georganiseer. Ze kunnen niet meer warm worden van beleidsnotities van denominaties of de laatste vondst om de kerk weer te laten werken… Er gaat daar steeds meer tijd en energie in zitten, maar ze leveren steeds minder op.” Volgens mij heeft dat allemaal te maken met dat we op het niveau van software en OS bezig gaan, terwijl de echte problemen op het niveau van hardware zitten!

Hardware

Het is op dit diepste niveau waar we zorgvuldig en eerlijk bezig moeten gaan.

— wordt vervolgd —

Een confronterend gesprek – nabeschouwing (1)

Krimp

“Vrijgemaakten verliezen aan twee kanten”. Met dat nieuwsbericht uit het ND begon ik deze serie. In de periode dat deze serie op m’n blog verscheen, kwamen er in de media ook berichten langs waarin ernstige zorgen werden geuit over de ontwikkelingen in de CGK en de NGK. De vijf schrijvers die ik in deze serie met elkaar in gesprek bracht kennen waarschijnlijk niet deze kleine Nederlandse kerkverbanden. Toch schrijven ze over ontwikkelingen in de traditionele kerk in het Westen, die duidelijk zichtbaar zijn in deze gereformeerde kerken! Het geeft maar weer eens aan dat het hier gaat om een bredere beweging die alle traditionele kerken in het Westen raken, ook in Nederland.

Daarom vind ik het geluid van deze vijf mannen zo belangrijk! Mijn bedoeling is om dit geluid breder te laten klinken dan alleen in denkers-kringen. Ik denk bijvoorbeeld aan het profetische stuk van Kees van Ekris in Areopagus: zeer indringend, maar slecht toegankelijk voor een gemiddeld gemeente- of kerkenraadslid. Net als Van Ekris stellen deze vijf schrijvers de vraag of God zelf niet bezig is de traditionele kerken te ontmantelen. Zo proberen ze met deze ontwikkelingen eerlijk voor Gods aangezicht te gaan staan.

Daar ligt, wat mij betreft, de weg vooruit! Want nog te vaak merk ik dat er geen eerlijk gesprek over de krimp op gang wil komen. Meestal is de reactie een vlucht naar voren: “wat moeten we doen?!” Terwijl het startpunt zou moeten zijn om met elkaar eerst te oefenen eerlijk in die pijn van verlies te gaan staan.We kunnen er alleen maar ons voordeel mee doen, door dat pijnlijke gegeven voluit te omarmen,” schreef ik in de inleiding. Anders blijf je in de ontkennings-modus de mouwen opstropen.

Op welk niveau

Om dat pijnlijke gegeven voluit te omarmen, lijkt het me goed om nog wat preciezer te ontleden op welk niveau de echte problemen zitten.

— wordt vervolgd —